"Muhabbat Duosi"
Interaktiv yorug'lik va ovoz installyatsiyasi

Installyatsiya konsepsiyasi va tasvir falsafasi

“Markazga kiring va baraka oling.”

“Muhabbat Duosi” shunchaki installyatsiya emas; bu shahar muhiti uchun noyob tajriba — inson oddiy yo‘lovchi bo‘lishdan to‘xtab, voqeaning bosh ishtirokchisiga aylanadigan makondir. Bu — badiiy obraz, me’moriy yorug‘lik, ovoz va taktil hissiyot yagona g‘amxo‘rlik marosimiga birlashadigan ommaviy san’at asari.

Kompozitsiyaning markazida Insoniyatning 11 Ona-Qo‘riqchisi aylana hosil qiladi. Ular oliy aql va oliy g‘amxo‘rlik timsolidir; odamlarga o‘z Muhabbatini ulashish uchun zohir bo‘lgan mavjudotlardir. Ular hech bir dinga mansub emas va ularning yuzlari yo‘q. Ularning yuzsizligi tasodifiy emas: tomoshabin qarshisida qahramonlar emas, balki arxetipik mavjudotlar — insoniyat Muhabbatga, qabul qilinishga va ichki tayanchga ayniqsa muhtoj bo‘lgan paytda namoyon bo‘ladigan onalik ibtidosining universal timsoli turadi.

Bu yerda 11 soni obyekt falsafasining bir qismiga aylanadi. Bu — chegaraning soni, tugallanganlikdan nariga qo‘yilgan bir qadam, eski allaqachon tugab, yangi esa endigina ko‘rina boshlagan o‘tish lahzasi. Aylana yig‘ilgan, ammo inson uning ichiga kirmaguncha yakun topmaydi. Aynan shu sababli kompozitsiyaning markazi bo‘sh qoldirilgan — bo‘shliq sifatida emas, taklif sifatida. Pauza sifatida emas, asarning ma’no markazi sifatida.

Markaziy marosim

Markaziy makon bo‘sh bo‘lsa, u tirik mayoq kabi mayin nur bilan nafas oladi. Bu chaqiriq izoh talab qilmaydi — u ichki sezgi bilan anglashiladi. Inson aylana uni kutayotganini his qiladi. U markazga qadam qo‘ygan zahoti, installyatsiya tomosha obyektidan shaxsiy tajribaga aylanadi.

Shu tariqa asarning asosiy ssenariysi — 30 soniyalik “Muhabbat Duosi” boshlanadi. Aylana markaziga kirgan inson ayni damda o‘zi uchun duo qilinayotgan kishiga aylanadi. Uni har tomondan duoga o‘xshash ovoz o‘rab oladi: yumshoq xor ohanglari, nafas, nozik akustik tebranishlar — go‘yo makonning o‘zi uning atrofida kuylayotgandek tuyuladi. Yer ostidan yengil vibratsiya ko‘tariladi — deyarli bilinmas, olijanob va badan bilan seziladigan. Bu shunchaki effekt emas, balki hozirlik belgisi, go‘yo yerning o‘zi bu diqqat lahzasiga javob qaytarayotgandek. Qo‘riqchilarning nuri yagona yumshoq tasvirga yig‘iladi — inson atrofida aylanani yopuvchi nurli tojga aylanadi.

Bu tajriba yorug‘ sehr kabi qabul qilinadi, biroq baribir zamonaviy san’at tilida qoladi. Yorug‘lik, ovoz va vibratsiyaning uyg‘unlashuvi sirli illuziya emas, balki shahar hayotida deyarli yo‘qolib borayotgan noyob bir holatni yaratadi: inson o‘zini ushlab turilgan, qabul qilingan va duo olingan holda his qiladigan holatni. Shu 30 soniya davomida u shartsiz e’tibor markazida turadi. Va aynan shu yerda obyektning asosiy qadriyati ochiladi: Muhabbat fikr yuritiladigan mavzu emas, balki boshdan kechiriladigan tajribaga aylanadi.

Marosimning yakuni ham uning boshlanishi kabi nozik o‘ylangan. 30 soniyadan so‘ng ovoz sukutga singib ketadi, vibratsiya so‘nadi, yorug‘lik esa insonni mayin kuzatadi. Tabiiy va juda insoniy bir tuyg‘u tug‘iladi: “Men oldim — endi buni boshqasiga uzatish vaqti keldi.” Ana shu ishora installyatsiyani shunchaki badiiy bayonotdan ijtimoiy ssenariyga aylantiradi. Shaharda odamlar navbatma-navbat e’tibor, sukut va baraka oladigan joy paydo bo‘ladi. G‘amxo‘rlik g‘oya emas, amaliy harakatga aylanadigan makon paydo bo‘ladi.

O’zaro ta’sir variantlari

Markaziy marosimdan tashqari, har bir Qo‘riqchining o‘ziga xos interaktiv hayoti bor. Inson yaqinlashganda, figura yorug‘lik va ovozning mayin ishtiroki bilan sekin uyg‘onadi, go‘yo uni payqagandek. Tegilganda esa u sokin suhbatga kirishadi va yorug‘likning nozik kombinatsiyalari hamda tinchlantiruvchi ovoz javoblari bilan javob beradi. Bu shovqin ham emas, attraksion ham emas; bu nozik muloqot estetikasi — sokin, nafis va hissiy jihatdan aniq holatdir.

Installyatsiya jamoaviy o‘zaro ta’sir paytida alohida kuchga ega bo‘ladi. Bir vaqtning o‘zida bir necha inson turli Qo‘riqchilar bilan muloqotga kirishi mumkin, shunda butun aylana yagona tirik cholg‘u kabi jaranglay boshlaydi. Har bir ishtirokchi yorug‘lik va ovozning umumiy palitrasiga o‘z imo-ishorasini qo‘shadi, makon esa birgalikdagi mavjudlikning uyg‘un kompozitsiyasiga aylanadi. Shu tariqa, asar nafaqat individual tajriba bilan, balki zamonaviy shaharlarda tez-tez yetishmaydigan umumiy uyg‘unlik va ritm hissi bilan ham ishlaydi.

Shahar muhiti uchun ish rejimlari va ahamiyati

Har 30 daqiqada bir installyatsiya maxsus ikki daqiqalik yorug‘lik-ovoz harakatiga aylanadi. Bu paytda aylana yagona partituraga yig‘iladi, Qo‘riqchilar esa nur to‘lqinlari bilan javob berib, makonni nozik, ammo pulsatsiyalanuvchi sahnaga aylantiradi. Bu joyga o‘z ritmini beradi, kutish va qaytib kelish hissini uyg‘otadi hamda odamni yana shu yerga tortadigan jamoat makonining hissiy qiymatini yaratadi. Shu bilan birga, ovoz balandligi va ssenariylar konkret lokatsiyaga moslashtirilishi mumkin, jumladan, yanada sokin kechki rejim ham mavjud.

“Muhabbat Duosi” bir vaqtning o‘zida bir nechta o‘lchamda kuchli ishlaydigan obyektdir. Badiiy ishora sifatida u g‘amxo‘rlikning chuqur va universal obrazini yaratadi. Shahar obyekti sifatida u tortishish nuqtasiga, hududning taniladigan timsoliga va joyning yangi hissiy identitetiga aylanadi. Insoniy tajriba sifatida esa u zamonaviy dunyoda ayniqsa yetishmaydigan narsani beradi: sukut, e’tibor, qabul qilinish va ichki tayanch hissi.

Bu — Muhabbat haqida so‘z bilan emas, makon bilan gapiradigan installyatsiya.
Bu — g‘amxo‘rlikni deklaratsiya bilan emas, tajriba bilan ifodalaydigan makon.
Va bu — inson nihoyat o‘zini na baholaydigan, na shoshiltiradigan, na chalg‘itadigan, balki shunchaki baraka beradiganjoyni topadigan shahar haqidagi hikoyadir.